برای کسانی که اهل سفرهای تاریخی اند، شاید نقاط باستانی خاص ترین بخش سفرشان باشد و طبیعتا" هرچه که آن اثر تاریخی مربوط به گذشته های دورتر باشد ارزشش بیشتر. حالا چه رسد به اینکه به جایی بروی که ریشه در عصر یخبندان و پارینه سنگی و نوسنگی داشته باشد... و اینگونه است که ما در پنجمین روز سفرمان راهی جایی موسوم به قوبستان (قوبوستان) میشویم.

شهری در 64 کیلومتری باکو درمیانه راه باکو- آستارا که گنجینه ای منحصربفرد از تمدن ماقبل تاریخ را در دل خود جای داده؛ جایی که روزگاری بس دور یکی از سکونتگاههای بشر ماقبل تاریخ بوده!

برای سفر به قوبستان تورهای زیادی البته با قیمتهای نجومی وجود دارد ولی ما که لذت سفر بدون تور را تجربه کرده ایم، تصمیم گرفته ایم خودمان به آنجا برویم پس، از شب قبل با استفاده از گوگل مپ راه دسترسی به قوبستان را یافته و صبح، با عوض کردن دو اتوبوس(یکی شهری و دیگری بین شهری) خود را به ابتدای جاده ورود به قوبستان میرسانیم.

سرجاده با آقا فریدون راننده خوش اخلاق و دوست داشتنی برخورد کرده و پس از کمی چک و چانه، سر قیمت قوبستان و گل فشان توافق میکنیم و سوار ماشین لادای قدیمی اش شده و پیش به سوی تمدن ماقبل تاریخ...

قوبوستان منطقه ای تپه ای و کوهستانی در جنوب شرقی رشته کوههای قفقاز است و در حوزه آبریز چند رودخانه واقع است و قوبو به زبان ترکی به معنای دره های تنگ و عمیق است.

بدون شک شرایط اقلیمی مناسب این منطقه یکی از دلایلی بوده که بشر ماقبل تاریخ آن را به عنوان زیستگاه خود انتخاب کرده.

همانگونه که انتظار داشتم در این منطقه از عمده توریستهای باکو یعنی عربها و ایرانیها خبری نیست و درعوض اروپایی ها را میتوان دید چون توریستهای اروپایی، شیفته و دلباخته چنین جاهایی هستند.

خودم هم عاشق این فضاها هستم جایی که نخستین مظاهر زندگی بشری در آن یافت میشود. شکافهایی غار مانند در دل کوهها که جان میداده برای سکونت انسانهایی که هنوز به هنر معماری و ساخت و ساز نرسیده بودند.

و اما آنچه این منطقه را بسیار ارزشمند کرده و نامش را در فهرست آثار جهانی یونسکو ثبت نموده،کوهها و غارها و حفره های سکونت بشر ماقبل تاریخ نیست بلکه رد پا و رد دست آن انسانهاست که امروز پس از گذشت چهل هزار سال هنوز بر دیواره غارها و روی تخته سنگها هویداست.

از زمانی که انسان عصرحجر غارها را مامن خویش یافت و با شکار و اهلی کردن حیوانات روزگار گذرانید، این نقاشی ها شواهدی زنده و گویا از نحوه زندگی و نحوه تکامل بشر در این چنده ده هزار سال هستند.

شاید باور کردنش سخت باشد اگر بگویم حدود شش هزار سنگ نگاره که بین 5000 تا 40000 سال قدمت دارند در این منطقه کشف شده اند.

موضوع اکثر نقاشی ها حیوانات و انسانها میباشند، انسانهایی که بر تنشان لباسی نیست و یا نیزه به دستند و در حال شکار یا قایق سواری اند و یا در حال اجرای رقصهایی آیینی.

حیوانات از مهمترین عناوین این نقاشیها هستند حیواناتی چون بز کوهی، گاو، اسب و قاطر، گراز و سگ و روباه، شتر، مار و سوسمار و...

نه اشتباه نکنید بشر ماقبل تاریخ هرچقدر هم که هنرمند باشد دیگر نمیتواند چنین شاهکاری خلق کند. این شاهکار تنها از خالق زیبایی ها برمی آید.

رویارویی و تعامل انسان عصر حجر و پساحجر با حیوانات از دیگر نکات جالب سنگ نگاره هاست. چه آنجا که برای دفاع از جانش یا بقای عمرش با نیزه به سمتشان میرود و چه آن زمان که برای تفریح به گاوبازی میپردازد و چه آن هنگام که با رام کردن حیواناتی چون اسب و شتر از آنها کاروانی میسازد.

به جز حیوانات و نقش لاینفک آنها در زندگی اجداد غارنشینمان، عناصر دیگری نیز سوژه این هنرنمایی ها واقع شده اند؛ ازجمله قایقهایی با پاروزنان، رقص هایی آیینی، افلاک و صور آسمانی و...

شوربختانه بسیاری از این نگاره ها بر اثر گذشت زمان و عوامل ویرانگر طبیعی همچون باد و باران و سیل و زلزله و رانش زمین و... از بین رفته اند.

با این حال جای شکرش باقیست که همین تعداد هم که مانده اند نقاط مبهم زیادی از تاریخ تمدن منطقه قفقاز را رمز گشایی کرده اند.

و اما بعد از دیدار از موزه روباز قوبستان راهی موزه سرپوشیده آن شده تا از اشیای موجود در موزه نیز دیدن کنیم.

اشیای موزه سنخیت زیادی با سنگ نگاره ها دارند و شامل برخی قطعات کوچک سنگ نگاره ها هستند که از بیم ربوده شدن، امکان نمایش آنها در جایگاه طبیعیشان نبوده و به موزه آورده شده اند.

در اتاقهای موزه ماکتهایی از انسان های عصر حجر و گوشه هایی از زندگی آنان شامل شکار و روشن کردن آتش با سنگ آتش زنه و... به نمایش درآمده.

درو دیوار موزه مزین به نقاشی های بسیار زیبایی است همان نقاشیها که بر صخره ها و غارهای قوبستان به دست اجداد ماقبل تاریخی مان نقش بسته. همان حیوانات، همان آدمها همان تمدن عصر حجری... 

تعدادی ابزار کشف شده از این منطقه نیز در این موزه به نمایش درآمده که شامل ابزار شکار سنگی و استخوانی، اشیای تیز و برنده، ظروف اولیه، تکه هایی از نخ و طناب و لباس، سنگهای آتش زنه و....

موزه فروشگاه زیبایی نیز دارد که اشیای موجود در آن که توسط هنرمندان آذری ساخته شده، مزین به نقوش زیبای سنگ نگاره ها هستند و میتوانند یادگاری های زیبایی باشند برای توریستهایی که به تمدن ماقبل تاریخ علاقه بسیار دارند.

همراه ما باشید ادامه دارد.